Nhà máy thủy sản là một trong những môi trường có yêu cầu cao về hệ thống thoát nước sàn. Trong quá trình tiếp nhận, rửa, sơ chế, chế biến, vệ sinh khay thùng và vệ sinh sàn, lượng nước thải phát sinh thường lớn, đi kèm nhiều cặn hữu cơ như vảy cá, vụn cá, đầu tôm, vỏ tôm, bùn đất, máu cá, nhớt cá, đá vụn và các chất thải nhỏ từ nguyên liệu.
Vì vậy, mương inox cho nhà máy thủy sản không thể thiết kế đơn giản như mương thoát nước thông thường. Nếu mương quá nhỏ, không đủ dốc, thiếu rổ chắn rác, hố ga nhỏ, vỉ yếu hoặc xử lý chống mùi không tốt, nhà máy rất dễ gặp các vấn đề như đọng nước, nghẹt ống, bốc mùi, khó vệ sinh, kẹt bánh xe đẩy và xuống cấp nền quanh mương.
Một hệ thống mương inox tốt cho nhà máy thủy sản cần đảm bảo nhiều yếu tố cùng lúc: thoát nước nhanh, giữ cặn hiệu quả, dễ tháo vệ sinh, hạn chế mùi, chịu được xe đẩy, phù hợp với môi trường ẩm ướt và có khả năng chống ăn mòn tốt.
So với nhà hàng, khách sạn hoặc bếp công nghiệp thông thường, nhà máy thủy sản có điều kiện vận hành nặng hơn nhiều. Khu vực sản xuất thường xuyên có nước, đá, muối, cặn hữu cơ, hóa chất vệ sinh và xe đẩy di chuyển liên tục.
Nếu hệ thống mương thoát nước thiết kế không đúng, lỗi thường không xuất hiện ngay lúc bàn giao mà phát sinh sau một thời gian vận hành. Ban đầu có thể chỉ là nước thoát chậm hoặc đọng cặn nhẹ. Sau đó, cặn hữu cơ tích tụ trong lòng mương, rổ rác, hố ga và đường ống, gây mùi khó chịu, nghẹt tuyến thoát nước, trơn trượt nền và ảnh hưởng đến vệ sinh khu sản xuất.
Với nhà máy thủy sản, hệ thống mương inox không chỉ là phần phụ của nền nhà xưởng. Đây là một hạng mục liên quan trực tiếp đến vệ sinh sản xuất, an toàn vận hành, bảo trì hệ thống thoát nước và hình ảnh chuyên nghiệp của nhà máy khi khách hàng, đối tác hoặc đơn vị kiểm tra đến đánh giá.
Không phải vị trí nào trong nhà máy thủy sản cũng cần mương inox, nhưng các khu vực phát sinh nước và cặn nhiều thì gần như bắt buộc phải tính đến hệ thống thoát nước sàn phù hợp.
Các khu vực thường cần bố trí mương inox gồm:
Ngược lại, những khu vực khô như kho bao bì, kho thành phẩm khô, khu đóng gói khô hoặc khu văn phòng sản xuất không nên bố trí mương hở nếu không cần thiết. Việc bố trí mương quá nhiều có thể làm tăng chi phí, cản trở xe đẩy và tạo thêm điểm cần vệ sinh.
Mương inox cho nhà máy thủy sản cần được thiết kế dựa trên thực tế vận hành, không nên chỉ chọn theo kích thước có sẵn. Khi thiết kế, cần chú ý các nguyên tắc sau:
Với nhà máy thủy sản, nên xem hệ thống mương inox là một phần của tổng thể hạ tầng thoát nước, bao gồm nền, ống thoát, hố ga, rổ chắn rác, bẫy mùi, hố thu cặn và hệ thống xử lý nước thải.
Kích thước mương inox cần phụ thuộc vào lưu lượng nước, lượng cặn, chiều dài tuyến mương, vị trí đặt mương và tần suất vệ sinh. Không nên làm mương quá nhỏ vì dễ nghẹt và khó vệ sinh. Ngược lại, mương quá lớn sẽ làm tăng chi phí inox, vỉ nặng và khó tháo vệ sinh.
Thông số tham khảo:
|
Khu vực sử dụng |
Rộng lòng mương gợi ý |
Sâu lòng mương gợi ý |
|
Khu ít nước, vệ sinh nhẹ |
200 – 250 mm |
150 – 200 mm |
|
Khu rửa nguyên liệu |
250 – 300 mm |
200 – 250 mm |
|
Khu sơ chế thủy sản |
300 – 400 mm |
250 – 350 mm |
|
Khu rửa khay, thùng, sọt |
300 – 400 mm |
250 – 350 mm |
|
Khu nhiều nước, nhiều cặn |
350 – 500 mm |
300 – 400 mm |
|
Tuyến gom chính trong khu sản xuất |
Theo lưu lượng thực tế |
Theo thiết kế MEP |
Với khu sơ chế cá, tôm, mực hoặc khu rửa nguyên liệu lớn, mương rộng 300 – 400 mm thường phù hợp hơn mương nhỏ 150 – 200 mm. Mương quá nhỏ có thể thoát nước được lúc đầu nhưng dễ bị cặn hữu cơ, vảy cá, vụn nguyên liệu và bùn đất làm nghẹt sau một thời gian sử dụng.
Độ dốc là yếu tố rất quan trọng trong thiết kế mương thoát nước inox. Với nhà máy thủy sản, nước thải thường kéo theo cặn, bùn, vụn cá và các chất hữu cơ nhỏ. Nếu mương không đủ dốc, cặn sẽ lắng lại trong lòng mương, gây mùi và khó vệ sinh.
|
Khu vực |
Độ dốc đáy mương khuyến nghị |
|
Khu ít nước |
0,5% – 1% |
|
Khu rửa, khu sơ chế thông thường |
1% – 1,5% |
|
Khu thủy sản nhiều nước, nhiều cặn |
1,5% – 2% |
|
Tuyến mương dài |
1,5% – 2% nếu cao độ cho phép |
|
Mương đáy phẳng |
Không khuyến nghị |
Cách hiểu đơn giản:
Ví dụ, tuyến mương dài 5 m, nếu lấy độ dốc 1,5%, thì đáy mương cần chênh cao khoảng 75 mm từ đầu cao đến điểm thoát nước.
Ngoài độ dốc đáy mương, nền xung quanh cũng phải dốc về mương. Đây là lỗi rất thường gặp trong thi công: mương inox có dốc nhưng sàn lại phẳng hoặc dốc sai hướng, làm nước vẫn đọng trên nền.
Khuyến nghị độ dốc sàn:
|
Khu vực |
Độ dốc sàn về mương |
|
Khu ít rửa nước |
0,5% – 1% |
|
Khu sản xuất ướt |
1% – 1,5% |
|
Khu thủy sản rửa nhiều |
1,5% – 2% |
|
Khu có xe đẩy liên tục |
Không nên quá 2% |
Với khu vực xe đẩy vận hành nhiều, không nên làm sàn quá dốc vì công nhân khó đẩy xe, xe dễ trôi hoặc lệch hướng. Thiết kế tốt là cân bằng giữa thoát nước và vận hành.
Môi trường thủy sản thường ẩm ướt, có muối, nước mặn, đá lạnh, chất hữu cơ và hóa chất vệ sinh. Vì vậy, việc chọn inox cần được cân nhắc kỹ hơn so với các công trình thông thường.
Inox 304 phù hợp với nhiều khu vực trong nhà máy thủy sản nếu môi trường không quá ăn mòn, không tiếp xúc thường xuyên với nước mặn đậm đặc hoặc hóa chất mạnh. Đây là lựa chọn phổ biến vì cân bằng giữa độ bền, khả năng vệ sinh và chi phí đầu tư.
Inox 316 nên được cân nhắc cho các khu vực có khả năng ăn mòn cao hơn, như khu tiếp xúc nhiều với nước mặn, muối, hải sản biển, hóa chất vệ sinh mạnh hoặc nước thải có tính ăn mòn cao.
Nếu ngân sách cho phép, các nhà máy thủy sản biển hoặc khu vực thường xuyên tiếp xúc với muối nên cân nhắc inox 316 cho các vị trí quan trọng. Trường hợp dùng inox 304, cần chú ý quy trình vệ sinh, tránh để muối và cặn bẩn bám lâu trên bề mặt inox.
Inox 201 không phù hợp cho mương vỉ inox trong nhà máy thủy sản vì môi trường luôn ẩm ướt, có cặn hữu cơ, muối và hóa chất vệ sinh. Nếu dùng inox 201, nguy cơ xuống cấp, rỉ sét và giảm tuổi thọ công trình sẽ cao hơn.
Độ dày inox cần được chọn theo kích thước mương, tải trọng vỉ, môi trường sử dụng và yêu cầu độ bền. Với nhà máy thủy sản, nên ưu tiên độ dày tốt hơn vì mương thường làm việc trong điều kiện nặng.
|
Hạng mục |
Độ dày khuyến nghị |
|
Thân mương tiêu chuẩn |
1,5 mm |
|
Thân mương lớn/khu tải nặng |
2,0 mm |
|
Hố ga inox |
1,5 – 2,0 mm |
|
Rổ chắn rác inox |
1,0 – 1,5 mm tùy kích thước |
|
Khung đỡ vỉ, gân tăng cứng |
2,0 – 3,0 mm hoặc theo tải trọng |
|
Vỉ mương inox |
Theo khẩu độ mương và tải trọng xe |
Với mương rộng 300 – 400 mm, khu vực có xe đẩy nguyên liệu hoặc xe thùng đi qua, không nên chỉ chọn thân mương dày nhưng lại dùng vỉ yếu. Vỉ mương mới là bộ phận chịu tải trực tiếp nên cần được tính riêng theo thực tế vận hành.
Vỉ mương inox trong nhà máy thủy sản cần đáp ứng ba yêu cầu chính: thoát nước tốt, chịu tải tốt và dễ vệ sinh. Nếu vỉ yếu hoặc khe vỉ không phù hợp, hệ thống mương sẽ gây bất tiện trong quá trình vận hành.
Khe vỉ cần đủ rộng để nước và cặn nhỏ đi xuống mương, nhưng không được quá lớn gây kẹt bánh xe hoặc rơi dụng cụ.
Khuyến nghị:
Vỉ nên chia thành từng tấm ngắn để dễ nhấc lên vệ sinh. Chiều dài mỗi tấm vỉ nên khoảng 500 – 800 mm. Không nên làm vỉ quá dài vì nặng, khó thao tác và công nhân dễ ngại vệ sinh lòng mương.
Nhà máy thủy sản thường sử dụng nhiều xe đẩy nguyên liệu, xe thùng, xe khay, xe inox, xe sọt hoặc xe chứa đá. Vì vậy, vỉ mương cần được thiết kế theo tải trọng thực tế, không nên chọn theo cảm tính.
Cần tính đến:
Bánh xe càng nhỏ thì lực tập trung lên vỉ càng lớn. Vì vậy, với khu vực xe đẩy nặng và bánh nhỏ, vỉ cần gia cường tốt hơn để tránh võng, cong hoặc kẹt bánh.
Với nhà máy thủy sản, rổ chắn rác không nên xem là phụ kiện tùy chọn. Đây là hạng mục rất quan trọng để giữ lại cặn lớn trước khi nước đi vào đường ống.
Nước thải thủy sản thường có:
Nếu không có rổ chắn rác, các loại cặn này sẽ đi thẳng vào đường ống và gây nghẹt sau một thời gian sử dụng. Khi đường ống đã nghẹt, việc thông rửa thường mất thời gian, ảnh hưởng vận hành và có thể phát sinh mùi.
Rổ chắn rác inox cần đảm bảo:
Với khu vực nhiều cặn, nên bố trí rổ chắn rác lớn hoặc nhiều điểm thu cặn thay vì gom toàn bộ về một rổ nhỏ.
Ngoài rổ chắn rác, hệ thống mương inox trong nhà máy thủy sản nên có hố ga hoặc hố thu cặn phù hợp. Hố ga giúp gom nước, giữ cặn, tạo điểm kiểm tra và hỗ trợ vệ sinh hệ thống thoát nước.
Hố ga nên được bố trí tại:
Yêu cầu đối với hố ga:
Không nên làm hố ga quá nhỏ trong khu vực nhiều cặn. Hố ga nhỏ có thể tiết kiệm chi phí ban đầu nhưng dễ đầy, dễ nghẹt và gây bất tiện khi vệ sinh.
Mùi là vấn đề rất đáng chú ý trong nhà máy thủy sản. Mùi có thể phát sinh từ cặn hữu cơ tồn đọng trong mương, rổ rác, hố ga hoặc từ hệ thống thoát nước trào ngược lên khu sản xuất.
Để hạn chế mùi, cần kết hợp nhiều giải pháp:
Cần lưu ý rằng mương inox chỉ là phần thu gom ban đầu. Nếu nước thải thủy sản có nhiều cặn hữu cơ, mùi hoặc tải lượng ô nhiễm cao, nhà máy vẫn cần hệ thống xử lý nước thải phù hợp. Mương inox không thay thế cho hệ thống xử lý nước thải.
Một lỗi phổ biến là mương inox thiết kế đủ rộng nhưng đường ống thoát lại quá nhỏ. Khi đó, nước vẫn thoát chậm, dễ trào ngược hoặc đọng trong lòng mương.
Đường kính ống thoát cần tính theo lưu lượng nước thực tế. Thông số tham khảo:
|
Khu vực |
Đường kính ống thoát tham khảo |
|
Mương nhỏ, ít nước |
D90 |
|
Khu sản xuất vừa |
D114 |
|
Khu rửa, sơ chế, sản xuất ướt |
D140 |
|
Khu thủy sản nhiều nước, nhiều cặn |
D168 trở lên |
|
Tuyến gom chính |
D168 – D220 hoặc lớn hơn theo MEP |
Đường ống thoát cũng cần có độ dốc phù hợp. Nếu ống quá thoải, nước chảy chậm và dễ lắng cặn. Nếu không có điểm thăm, việc thông rửa sau này sẽ khó khăn.
Với nhà máy thủy sản, nên phối hợp chặt giữa đơn vị thiết kế công nghệ, MEP, xây dựng và đơn vị gia công inox để đảm bảo mương, hố ga, rổ chắn rác và đường ống thoát hoạt động đồng bộ.
Nhà máy thủy sản thường sử dụng nền gạch chống trơn, nền bê tông phủ Epoxy, PU hoặc các loại nền công nghiệp có khả năng chịu ẩm và dễ vệ sinh. Phần tiếp giáp giữa mương inox và nền là vị trí rất dễ phát sinh lỗi nếu xử lý không kỹ.
Các lỗi thường gặp gồm:
Yêu cầu xử lý mép mương:
Trong thực tế, nhiều công trình hư không phải do mương inox kém, mà do xử lý mép nền quanh mương chưa tốt. Vì vậy, đây là chi tiết cần được thống nhất ngay từ giai đoạn thi công, không nên xử lý qua loa ở bước hoàn thiện cuối cùng.
Hệ thống mương inox không chỉ cần thoát nước tốt mà còn phải thuận tiện vệ sinh. Nếu vỉ quá nặng, rổ rác khó lấy, hố ga khó mở hoặc mương đặt sai vị trí, công nhân sẽ ngại vệ sinh hoặc vệ sinh không triệt để.
Khi bố trí mương, cần lưu ý:
Với nhà máy thủy sản, vệ sinh định kỳ là yêu cầu bắt buộc. Do đó, thiết kế mương phải tính đến thao tác vệ sinh thực tế của công nhân, không chỉ tính trên bản vẽ.
Khi nước xả nhiều, mương nhỏ sẽ thoát không kịp, dễ tràn, đọng cặn và khó vệ sinh.
Đáy mương không đủ dốc làm nước và cặn hữu cơ lắng lại, gây mùi và tăng nguy cơ nghẹt.
Mương thoát tốt nhưng sàn dốc sai hướng thì nước vẫn đọng trên nền khu sản xuất.
Cặn hữu cơ đi thẳng vào đường ống, gây nghẹt và mùi sau một thời gian sử dụng.
Rổ nhanh đầy, làm nước thoát chậm và công nhân phải vệ sinh quá nhiều lần trong ca.
Vỉ bị võng, rung, cập kênh khi xe đẩy nguyên liệu đi qua, gây mất an toàn và nhanh hư hỏng.
Khe lớn dễ làm kẹt bánh xe nhỏ hoặc rơi dụng cụ xuống mương.
Mương lớn nhưng cổ xả hoặc ống thoát nhỏ thì hệ thống vẫn thoát chậm.
Mùi từ đường ống, hố ga hoặc cặn hữu cơ có thể trào ngược lên khu sản xuất.
Nước chui vào khe tiếp giáp, gây bong nền Epoxy, nứt mép gạch và tích tụ cặn bẩn.
|
STT |
Hạng mục kiểm tra |
Yêu cầu cần đạt |
|
1 |
Vị trí đặt mương |
Đúng khu vực phát sinh nước và cặn |
|
2 |
Kích thước mương |
Đủ rộng, đủ sâu, dễ vệ sinh |
|
3 |
Độ dốc đáy mương |
Nước tự chảy về đầu xả/hố ga |
|
4 |
Độ dốc sàn |
Nước trên nền chảy về mương |
|
5 |
Vật liệu inox |
Inox 304 hoặc 316 tùy môi trường |
|
6 |
Độ dày inox |
Phù hợp kích thước và tải trọng |
|
7 |
Vỉ mương |
Chịu tải, không võng, không cập kênh |
|
8 |
Khe vỉ |
Thoát nước tốt, không kẹt bánh xe |
|
9 |
Rổ chắn rác |
Có, đủ lớn, dễ tháo vệ sinh |
|
10 |
Hố ga |
Dễ mở, dễ vệ sinh, đủ thu cặn |
|
11 |
Đường ống thoát |
Đủ đường kính và độ dốc |
|
12 |
Chống mùi |
Có bẫy mùi hoặc giải pháp phù hợp |
|
13 |
Mép tiếp giáp nền |
Không hở, không thấm, không bong nền |
|
14 |
Điểm thăm vệ sinh |
Có vị trí thông rửa, bảo trì |
|
15 |
Test nước |
Thoát nhanh, không đọng, không rò rỉ |
Với nhà máy thủy sản, mương inox cần được thiết kế theo mặt bằng thực tế, khu vực sử dụng, lưu lượng nước, loại cặn phát sinh, tải trọng xe đẩy và yêu cầu vệ sinh của từng công trình.
Hùng Cường nhận tư vấn, gia công, sản xuất và thi công mương inox cho nhà máy thủy sản theo yêu cầu, bao gồm:
Đối với các khu vực nhiều nước, nhiều cặn hữu cơ hoặc có xe đẩy nguyên liệu đi qua thường xuyên, Hùng Cường có thể tư vấn phương án mương, vỉ, rổ chắn rác và hố ga phù hợp để giúp nhà máy thoát nước tốt, dễ vệ sinh, hạn chế nghẹt, hạn chế mùi và giảm chi phí bảo trì sau này.
Inox 304 phù hợp với nhiều khu vực trong nhà máy thủy sản nếu môi trường không quá ăn mòn. Với khu vực có muối, nước mặn, hóa chất vệ sinh mạnh hoặc tiếp xúc nhiều với hải sản biển, nên cân nhắc inox 316 nếu ngân sách cho phép.
Tùy khu vực sử dụng. Khu rửa nguyên liệu có thể dùng mương rộng 250 – 300 mm. Khu sơ chế hoặc khu nhiều nước, nhiều cặn nên cân nhắc mương rộng 300 – 400 mm hoặc lớn hơn theo lưu lượng thực tế.
Có. Rổ chắn rác là hạng mục rất cần thiết vì nước thải thủy sản thường có vảy cá, vụn cá, vỏ tôm, bùn đất và cặn hữu cơ. Nếu không có rổ chắn rác, đường ống rất dễ bị nghẹt sau một thời gian sử dụng.
Độ dốc đáy mương thường từ 1% đến 1,5%. Với khu vực nhiều nước, nhiều cặn hoặc tuyến mương dài, có thể dùng 1,5% đến 2% nếu cao độ cho phép.
Mùi thường phát sinh do cặn hữu cơ tồn đọng trong lòng mương, rổ rác, hố ga hoặc do hệ thống thoát nước không có bẫy mùi. Để hạn chế mùi, cần thiết kế mương đủ dốc, có rổ chắn rác, hố ga thu cặn, giải pháp chống mùi và vệ sinh định kỳ.
Mương inox cho nhà máy thủy sản cần được thiết kế kỹ hơn so với mương thoát nước thông thường vì môi trường sử dụng có nhiều nước, nhiều cặn hữu cơ, mùi, muối, hóa chất vệ sinh và xe đẩy vận hành liên tục.
Một hệ thống mương tốt cần đảm bảo đúng vị trí, đủ kích thước, có độ dốc phù hợp, sử dụng inox 304 hoặc inox 316 theo môi trường, vỉ chịu tải, rổ chắn rác đủ lớn, hố ga dễ vệ sinh, đường ống thoát đủ lưu lượng, chống mùi tốt và xử lý mép mương với nền hoàn thiện đúng kỹ thuật.
Làm đúng ngay từ đầu sẽ giúp nhà máy thủy sản thoát nước nhanh, dễ vệ sinh, hạn chế nghẹt, giảm mùi, bảo vệ nền hoàn thiện và giảm chi phí bảo trì trong quá trình vận hành.
Dựa trên tiềm lực hiện có về cơ sở vật chất và con người Hùng Cường tin rằng sẽ mang đến cho quý khách hàng những sản phẩm và dịch vụ tốt nhất.